Kanada’da Mülteci Olarak Çalışmak ve Eğitim Almak: İzin ve Hak Bilgileri

Kanada’da Mülteci Olarak Çalışmak ve Eğitim Almak: İzin ve Hak Bilgileri

Kanada’da mülteci başvurusu yapan kişiler, başvuruları uygun bulunup dosyaları Kanada Göçmenlik ve Mülteci Kurulu’na (IRB) yönlendirildikten sonra genellikle açık çalışma izni alabilir. Çalışmaya başlamadan önce çalışma izninin yanı sıra Sosyal Sigorta Numarası (SIN) alınması gerekir. Eğitim hakkı ise kişinin yaşına, başvuru statüsüne, eğitim seviyesine ve eyalet kurallarına göre değişir.

Kanada’da “mülteci” ifadesi farklı hukuki statüleri kapsayabilir. Bu nedenle çalışma ve eğitim haklarını değerlendirirken kişinin mülteci başvurusu sahibi, korunan kişi veya yeniden yerleştirilmiş mülteci olup olmadığı önem taşır.

Kanada’da mülteci statüleri arasındaki farklar

Mülteci başvurusu sahibi kimdir?

Mülteci başvurusu sahibi, Kanada’da zulüm, işkence, ölüm riski veya ciddi ve kişisel tehlike nedeniyle korunma talep eden kişidir. Bu kişinin başvurusu henüz kesin olarak kabul edilmemiş olabilir.

Başvuru sahibi:

• Başvurusunun uygunluk incelemesinden geçmesini bekleyebilir.
• Dosyası kabul edilirse IRB önünde duruşmaya katılabilir.
• Belirli koşulları karşılayınca çalışma iznine başvurabilir.
• Başvuru devam ederken eğitim ve sağlık hizmetlerine ilişkin eyalet veya federal programlardan yararlanabilir.

Korunan kişi nedir?

IRB veya Kanada Göçmenlik, Mülteciler ve Vatandaşlık Bakanlığı (IRCC) tarafından korunmaya uygun bulunan kişiye korunan kişi denir. Korunan kişi statüsü elde edenler Kanada’da kalıcı oturum başvurusunda bulunabilir ve statülerine bağlı olarak çalışma ve eğitim açısından daha geniş haklara sahip olur.

Yeniden yerleştirilmiş mülteci kimdir?

Kanada’ya devlet destekli, özel sponsorlu veya benzeri bir yeniden yerleştirme programıyla gelen kişiler, Kanada’ya girişten itibaren farklı bir göçmenlik belgesine sahip olabilir. Bu kişilerin çalışma ve eğitim hakları, Kanada’ya kabul belgeleri ile sahip oldukları statüye göre belirlenir.

Kanada’da mülteci başvurusu sahibi çalışabilir mi?

Evet, çoğu uygun mülteci başvurusu sahibi açık çalışma izniyle Kanada’da çalışabilir. Ancak başvuru sahibi, çalışma izni onaylanmadan ve gerekli sosyal sigorta numarasını almadan ücretli bir işe başlamamalıdır.

Çalışma izni genellikle belirli bir işverene bağlı değildir. Bu nedenle açık çalışma izni bulunan kişi:

• Farklı işverenler için çalışabilir.
• İş değiştirmek için yeni bir işveren izni almak zorunda kalmayabilir.
• Kanada’daki iş hukuku ve iş sağlığı güvenliği kurallarından yararlanabilir.
• Vergi beyannamesi verebilir ve çalışma geçmişi oluşturabilir.

Bununla birlikte açık çalışma izninde meslek, sektör veya bölgeye ilişkin özel kısıtlamalar bulunabilir. Belgenin üzerindeki koşullar dikkatle incelenmelidir.

Mülteci başvurusu sahibi çalışma iznini nasıl alır?

Çalışma izni süreci, mülteci başvurusunun hangi aşamada olduğuna bağlıdır. Genel olarak şu adımlar izlenir:

1. Mülteci başvurusu yapılır. Başvuru Kanada sınırında veya Kanada içinden gerçekleştirilebilir.
2. Uygunluk incelemesi tamamlanır. Yetkili makam, başvurunun IRB’ye gönderilip gönderilemeyeceğini değerlendirir.
3. Gerekli biyometri ve sağlık işlemleri tamamlanır. Duruma göre parmak izi, fotoğraf ve göçmenlik sağlık muayenesi istenebilir.
4. Çalışma izni başvurusu değerlendirilir. Uygun bulunan kişiye çoğunlukla açık çalışma izni verilir.
5. SIN alınır. Çalışma izni geldikten sonra Service Canada üzerinden Sosyal Sigorta Numarası başvurusu yapılır.

Başvuru sahibi çalışma izni için çoğu durumda ayrıca ücret ödemeyebilir. Ancak ücret ve başvuru koşulları zaman içinde değişebileceğinden, güncel bilgiler IRCC’nin resmi internet sitesinden kontrol edilmelidir.

Çalışma izni için sağlık muayenesi gerekli mi?

Sağlık muayenesi, kişinin Kanada’da hangi işte çalışacağına ve daha önce hangi ülkelerde bulunduğuna göre gerekli olabilir. Özellikle sağlık hizmetleri, çocuk bakımı, yaşlı bakımı, okul ortamı ve bazı tarım işleri gibi kamu sağlığını etkileyebilecek alanlarda ek sağlık koşulları uygulanabilir.

İş izninde belirli meslek veya sektör kısıtlaması varsa, kişi bu kısıtlamalar kaldırılmadan ilgili işte çalışmamalıdır.

Çalışma izni çıkmadan çalışılabilir mi?

Genellikle hayır. Mülteci başvurusu yapmak tek başına çalışma hakkı vermez. Kişi, geçerli çalışma izni veya çalışmaya açıkça izin veren başka bir göçmenlik statüsü olmadan işe başlarsa göçmenlik dosyası, vergi durumu ve gelecekteki başvuruları olumsuz etkilenebilir.

Çalışma izni bekleyen kişiler şu belgeleri ve gelişmeleri takip etmelidir:

• Mülteci başvuru teyidi veya başvuru belgesi
• Çalışma izni başvuru durumu
• IRCC’den gelen mektuplar
• Sağlık muayenesi ve biyometri talimatları
• Çalışma izninin başlangıç ve bitiş tarihleri
• Varsa çalışma izni üzerindeki meslek veya iş yeri kısıtlamaları

Çalışma izniyle hangi haklar elde edilir?

Geçerli çalışma izni bulunan mülteci başvurusu sahibi, Kanada’daki temel iş hukuku korumalarından yararlanır. İşveren, kişinin mülteci başvurusu yapmış olmasını kullanarak yasal haklarını yok sayamaz.

Ücret ve çalışma koşulları

Çalışanlar, çalıştıkları eyalet veya bölgede geçerli olan asgari ücret, fazla mesai, mola, tatil ve işten çıkarma kurallarına tabidir. Kurallar eyalete göre değişir.

İşverenin şu davranışları hukuka aykırı olabilir:

• Asgari ücretin altında ödeme yapmak
• Çalışılan saatleri kaydetmemek veya eksik göstermek
• Pasaporta veya çalışma iznine el koymak
• Tehdit, baskı veya zorla çalıştırma uygulamak
• İş kazasını veya güvensiz çalışma koşullarını gizlemek
• İşe alımda ırk, din, cinsiyet veya mülteci başvurusu nedeniyle ayrımcılık yapmak

Çalışan, işverenin ihlali halinde eyalet çalışma bakanlığına, iş sağlığı ve güvenliği kurumuna veya insan hakları kurumuna başvurabilir. İnsan ticareti veya zorla çalıştırma riski varsa acil destek alınmalıdır.

Vergi ve sosyal sigorta numarası

Çalışmaya başlayan kişi gelir vergisi kurallarına uymalıdır. İşveren, maaştan gelir vergisi, Kanada Emeklilik Planı (CPP) ve uygun durumlarda istihdam sigortası (EI) kesintisi yapabilir.

SIN olmadan çalışmak veya başkasının SIN’ini kullanmak ciddi sonuçlar doğurabilir. SIN başvurusu yalnızca resmi kanallardan yapılmalı ve bu numara gereksiz kişilerle paylaşılmamalıdır.

Çalışma izni ne kadar süre geçerlidir?

Çalışma izninin geçerlilik süresi, belgenin üzerinde yer alır. Mülteci dosyası sonuçlanmadan önce izin süresi dolacaksa yenileme başvurusu zamanında yapılmalıdır.

Yenileme başvurusunu mevcut izin sona ermeden yapan kişi, bazı koşullarda başvuru sonuçlanana kadar aynı şartlarla çalışmaya devam etme hakkına sahip olabilir. Bu duruma “maintained status” veya önceki adıyla “implied status” denir. Ancak bu hak, başvurunun doğru zamanda ve uygun türde yapılmasına bağlıdır.

Başvuru sahibi:

• Çalışma izninin bitiş tarihini takvimine kaydetmeli,
• Yenileme başvurusunu son güne bırakmamalı,
• Başvuru kanıtını saklamalı,
• İşverene gerekli belgeleri sunmalı,
• İzin şartları değiştiyse yeni belgeyi kontrol etmelidir.

Kanada’da mülteci başvurusu sahibi eğitim alabilir mi?

Evet, mülteci başvurusu sahipleri Kanada’da eğitim alabilir; ancak eğitim düzeyi ve programın süresine göre çalışma izninden farklı bir eğitim izni gerekebilir.

Eğitim hakkı şu faktörlere göre değerlendirilir:

• Öğrencinin yaşı
• İlkokul, lise, meslek okulu veya üniversite düzeyi
• Programın altı ay veya daha kısa olup olmadığı
• Eğitim kurumunun Kanada’da tanınan bir kurum olup olmadığı
• Kişinin mülteci başvurusu ve ikamet statüsü
• Eyaletin okul kayıt ve ücret politikası

Çocuklar ve gençler için eğitim hakkı

Kanada’da zorunlu eğitim yaşı ve devlet okuluna kabul kuralları eyaletlere göre değişir. Mülteci başvurusu sahibi ailelerin çocukları, çoğu durumda ilk ve ortaöğretim düzeyinde devlet okuluna kayıt olabilir.

Kayıt sırasında okul veya okul bölgesi şu belgeleri isteyebilir:

• Kimlik belgesi
• Doğum belgesi veya pasaport
• Kanada’daki adres kanıtı
• Aşı ve sağlık kayıtları
• Mülteci başvurusu veya göçmenlik belgesi
• Önceki okul karneleri ve eğitim kayıtları

Belgelerin eksik olması çocuğun eğitim hakkını otomatik olarak ortadan kaldırmaz. Belge sorunu yaşanırsa doğrudan okul bölgesi, yerel eğitim kurulu veya mülteci destek kuruluşuyla görüşülmelidir.

Çocuklar için çalışma ve eğitim izni farkı

Çocuğun okula gidebilmesi ile çalışma izni aynı şey değildir. Bir çocuk eğitim hakkına sahip olsa bile çalışabilmesi için ayrıca çalışma izni ve eyaletin çocuk işçiliği kurallarına uygunluk gerekebilir.

Yetişkinler eğitim almak için study permit almalı mı?

Altı ay veya daha kısa süren bazı programlar için study permit gerekmeyebilir. Ancak daha uzun süreli, diploma veya derece veren programlarda genellikle study permit gerekir.

Mülteci başvurusu sahibi bir yetişkin, eğitim kurumuna kayıt yaptırmadan önce şu konuları yazılı olarak doğrulamalıdır:

• Program için study permit gerekip gerekmediği
• Okulun uluslararası öğrenci kabul yetkisi
• Öğrenim ücretinin yerli öğrenci veya uluslararası öğrenci tarifesine göre hesaplanacağı
• Program sırasında çalışma hakkı bulunup bulunmadığı
• Mülteci başvurusu devam ederken kayıt ve ücret politikasının nasıl uygulandığı

Birçok kolej ve üniversite, mülteci başvurusu sahiplerini uluslararası öğrenci kategorisinde değerlendirebilir. Bu nedenle eğitim hakkının bulunması, otomatik olarak yerli öğrenci ücreti ödeneceği anlamına gelmez. Ücret politikası kurum ve eyalet bazında değişir.

Study permit sahibi öğrenci çalışabilir mi?

Study permit ile çalışma hakkı, iznin üzerindeki koşullara ve güncel IRCC kurallarına bağlıdır. Uygun bir eğitim programında tam zamanlı kayıtlı olan öğrenciler, belirli sınırlar içinde kampüs içinde veya kampüs dışında çalışabilir.

Ancak bir mülteci başvurusu sahibinin ayrıca geçerli açık çalışma izni varsa, çalışma hakkı çoğunlukla study permit koşullarından değil, çalışma izninden doğar. İki belgedeki şartlar çelişiyorsa profesyonel göçmenlik danışmanlığı alınmalıdır.

Mülteci başvurusu sahipleri üniversiteye gidebilir mi?

Evet. Mülteci başvurusu sahipleri üniversite, kolej, meslek okulu veya dil programlarına başvurabilir. Kabul şartları diğer başvuru sahiplerinde olduğu gibi okulun akademik kriterlerine, dil yeterliliğine ve önceki eğitim belgelerine bağlıdır.

Başvuru sırasında şu belgeler gerekebilir:

• Diploma veya transkript
• İngilizce ya da Fransızca dil sınavı sonucu
• Kimlik ve göçmenlik belgeleri
• Başvuru sahibinin Kanada adresi
• Maddi durum belgeleri
• Önceki eğitim belgelerinin onaylı çevirileri

Belgeler savaş, yerinden edilme veya güvenlik riski nedeniyle getirilememişse okulun alternatif doğrulama prosedürü olup olmadığı sorulmalıdır.

Mülteciler için eğitim ve çalışma sırasında sağlık hizmetleri

Uygun mülteci başvurusu sahipleri, belirli koşullarda Geçici Federal Sağlık Programı’ndan (IFHP) yararlanabilir. Program, Kanada’nın kamu sağlık sigortasına erişim oluşmadan önce bazı sağlık hizmetlerini karşılayabilir.

IFHP kapsamı ve hizmet sağlayıcı kuralları değişebileceği için randevu öncesinde hizmet sağlayıcının programa kayıtlı olduğu doğrulanmalıdır. Diş, ilaç, göz ve uzmanlık hizmetlerinin kapsamı her durumda aynı olmayabilir.

Çalışan kişi ayrıca eyalet sağlık sigortasına uygun hale gelebilir. Sağlık sigortası için bekleme süresi, uygunluk şartları ve başvuru yöntemi eyalete göre değişir.

Devlet yardımları ve sosyal destek

Mülteci başvurusu sahipleri, maddi zorluk yaşadıklarında eyalet veya belediye düzeyindeki sosyal yardım programlarına başvurabilir. Uygunluk; gelir, aile büyüklüğü, ikamet, çalışma durumu ve eyalet kurallarına göre değerlendirilir.

Yeni gelenler ayrıca şu hizmetlerden yararlanabilir:

• Ücretsiz veya düşük ücretli dil kursları
• İş arama ve özgeçmiş hazırlama desteği
• Mesleki denklik ve kariyer danışmanlığı
• Barınma ve gıda desteği
• Hukuki yönlendirme
• Çocuklar için okul ve kreş yönlendirmesi

Sosyal yardım almak, mülteci başvurusunun otomatik olarak reddedileceği anlamına gelmez. Bununla birlikte başvuru sahibinin tüm göçmenlik belgelerini doğru sunması ve yanlış beyanda bulunmaması gerekir.

Mülteci başvurusu reddedilirse çalışma ve eğitim hakkı ne olur?

Başvuru reddedildiğinde çalışma izninin durumu, kararın türüne ve kişinin yaptığı itiraz veya başka başvurulara göre değişebilir. Ret kararı alan kişi çalışma iznini otomatik olarak geçerli kabul etmemelidir.

Şu seçenekler gündeme gelebilir:

• IRB kararına itiraz veya temyiz süreci
• Federal Mahkeme’ye yargısal inceleme başvurusu
• Risk değerlendirmesi başvurusu
• İnsani ve merhamet gerekçeli başvuru
• Başka bir göçmenlik programına uygunluk

Her seçeneğin süresi ve koşulu farklıdır. Ret mektubu alındığında bir göçmenlik avukatı veya yetkili danışmanla hızlı şekilde görüşmek önemlidir.

Kanada’da mülteci olarak çalışmak ve okumak için pratik kontrol listesi

• Başvuru belgelerini saklayın: IRCC, IRB ve CBSA’dan gelen tüm mektupların kopyasını alın.
• Çalışma iznini kontrol edin: Geçerlilik tarihi ve kısıtlamaları okuyun.
• SIN alın: İşe başlamadan önce resmi kanaldan başvurun.
• İş sözleşmesi isteyin: Ücret, çalışma saatleri ve görevler yazılı olsun.
• Ücret kayıtlarını tutun: Maaş bordrosu, banka ödemesi ve çalışma saatlerini saklayın.
• Eğitim kurumuna statünüzü açıklayın: Ücret ve kayıt kurallarını yazılı olarak sorun.
• Okul izni gerekip gerekmediğini doğrulayın: Özellikle altı aydan uzun programlarda dikkatli olun.
• İzin bitiş tarihlerini takip edin: Yenileme başvurusunu zamanında yapın.
• Vergi beyannamesi verin: Düşük gelirli kişiler bazı vergi kredilerine uygun olabilir.
• Profesyonel yardım alın: Ret, sınır dışı edilme, çalışma izni ihlali veya karmaşık aile durumlarında hukuki destek kullanın.

Sıkça Sorulan Sorular

Kanada’da mülteci başvurusu yapan kişi hemen çalışabilir mi?

Hayır. Mülteci başvurusu yapmak tek başına çalışma hakkı vermez. Kişinin geçerli çalışma izni veya çalışmaya izin veren başka bir statüsü olmalıdır.

Mülteci başvurusu sahibi açık çalışma izni alabilir mi?

Uygunluk şartlarını karşılayan ve başvurusu ilgili aşamaya ulaşan kişiler çoğunlukla açık çalışma izni alabilir. İznin verilmesi, başvurunun uygunluk durumu ve IRCC prosedürlerine bağlıdır.

Çalışma izni için iş teklifi gerekir mi?

Mülteci başvurusu sahiplerine verilen açık çalışma izni için çoğu durumda belirli bir iş teklifine bağlı izinlerdeki gibi işveren ve pozisyon şartı aranmaz. Yine de güncel başvuru kuralları ve belge üzerindeki kısıtlamalar kontrol edilmelidir.

Çalışma izni olmayan mülteci başvurusu sahibi gönüllü olabilir mi?

Gerçek gönüllülük ile ücretli veya fiilen çalışan iş arasındaki fark önemlidir. Gönüllü çalışma adı altında düzenli, üretken ve ücret karşılığı yapılması gereken bir iş yürütülüyorsa bu çalışma izni gerektirebilir. Şüpheli durumlarda hukuki danışmanlık alınmalıdır.

Mülteci başvurusu sahibi çocuklar devlet okuluna gidebilir mi?

Çoğu eyalette mülteci başvurusu sahibi çocuklar ilkokul ve lise düzeyinde devlet okuluna kayıt olabilir. Kayıt şartları ve gerekli belgeler okul bölgesine göre değişebilir.

Mülteci başvurusu sahibi üniversitede yerli öğrenci ücreti öder mi?

Her zaman değil. Üniversiteler ve kolejler mülteci başvurusu sahiplerine farklı ücret kategorileri uygulayabilir. Kayıttan önce kurumun uluslararası öğrenci, mülteci başvurusu sahibi ve korunan kişi ücret politikasını yazılı olarak öğrenmek gerekir.

Altı aydan kısa bir kurs için study permit gerekir mi?

Altı ay veya daha kısa süren bazı programlar için study permit gerekmeyebilir. Ancak programın devamı, başka bir programa geçiş veya eğitim kurumunun özel şartları farklı sonuç doğurabilir. Kayıt öncesinde IRCC ve okul kuralları doğrulanmalıdır.

Mülteci başvurusu sahibi çalışma izniyle vergi öder mi?

Evet. Çalışan herkes gibi gelir vergisi ve uygun kesintilerle ilgili kurallara uymalıdır. Çalışma izni sahibi olmak, vergi yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Çalışma izni biterse çalışmaya devam edilebilir mi?

İzin bitmeden yapılan uygun bir yenileme başvurusu bazı durumlarda çalışmaya devam etme hakkı sağlayabilir. Ancak başvuru yapılmadıysa veya kişi yeni iznin şartlarını karşılamıyorsa çalışmaya devam etmek risklidir.

Mülteci başvurusu reddedilirse çalışma izni iptal olur mu?

Çalışma izninin durumu ret kararının türüne, itiraz sürecine ve kişinin başka bir statüsünün bulunup bulunmadığına göre değişir. Ret kararı alan kişi izninin geçerliliğini resmi belgeler üzerinden kontrol etmelidir.

Sonuç

Kanada’da mülteci başvurusu sahipleri, gerekli koşulları karşıladıklarında açık çalışma izni alabilir; çocuklar çoğu durumda devlet okuluna gidebilir; yetişkinler ise programın niteliğine göre study permit ile eğitim alabilir. Buna karşılık mülteci başvurusu yapmak otomatik çalışma veya sınırsız eğitim hakkı oluşturmaz.

En doğru yol, çalışma izni, study permit, SIN, sağlık sigortası ve eğitim ücretleriyle ilgili her adımı resmi belgeler üzerinden takip etmektir. Göçmenlik statüsü veya başvuru sonucu hakkında kritik bir karar vermeden önce IRCC, IRB, eyalet kurumları veya lisanslı bir göçmenlik avukatından güncel bilgi alınmalıdır.